Ban công, sân thượng xanh cho nhà phố: làm sao cho bền

Nhà phố trong khu đô thị thường có diện tích đất vừa phải, sân trước nhỏ, nên ban công và sân thượng gần như là "khu vườn" duy nhất của cả gia đình. Một góc cây xanh ở đây không chỉ đẹp mắt: nó che bớt nắng cho tầng trên cùng, tạo chỗ ngồi hóng gió buổi tối và cho trẻ nhỏ một khoảng trời ngoài màn hình.

Nhưng làm vườn trên cao cũng là chỗ dễ phát sinh rắc rối nhất của nhà phố: thấm dột xuống tầng dưới, tắc thoát nước khi mưa lớn, cây đổ khi có gió mạnh, hay cải tạo sai quy định chung của khu. Bài này tổng hợp những điều nên biết trước khi biến ban công, sân thượng thành không gian xanh, đặc biệt với nhà ven sông như khu vực Sông Mã, nơi gió và độ ẩm cao hơn trong phố.

Vì sao nhà phố nên có một góc xanh trên cao?

Với nhà phố nhiều tầng, sân thượng là tầng hứng nắng trực tiếp lâu nhất trong ngày. Một lớp cây, giàn leo hay mái che nhẹ giúp giảm bớt bức xạ chiếu thẳng xuống sàn mái, nhờ đó tầng trên cùng dễ chịu hơn vào buổi chiều. Ban công có cây cũng tạo một lớp "đệm" giữa phòng ngủ và mặt đường, giảm bớt bụi và cảm giác chói.

Ngoài chuyện nhiệt độ, góc xanh còn là không gian sinh hoạt: chỗ uống trà buổi sáng, chỗ phơi đồ có mái che, chỗ trồng vài luống rau gia vị cho bữa cơm. Nếu gia đình bạn quan tâm đến lối sống gần thiên nhiên, có thể đọc thêm về phong cách sống xanh ven sông.

Kiểm tra trước khi làm: kết cấu, chống thấm, thoát nước

Đây là phần ít ai muốn nghe nhưng quyết định vườn trên cao có bền hay không. Trước khi mua chậu, hãy đi một vòng ban công và sân thượng để kiểm tra:

• Lớp chống thấm hiện có: hỏi nhà thầu hoặc ban quản lý xem sàn mái, sân thượng đã được chống thấm theo hạng mục nào khi bàn giao; có còn trong thời gian bảo hành không.
• Độ dốc và phễu thu nước: đổ thử một xô nước xem nước có chảy về phễu thu không, có đọng thành vũng không.
• Vị trí ống thoát: phễu thu phải luôn thông thoáng, không bị chậu hay bồn cây đè lên.
• Tải trọng: đất ướt, bồn bê tông, bể nước cảnh đều rất nặng. Nếu định làm bồn cây xây cố định hay hồ nước, nên nhờ kỹ sư kết cấu đánh giá thay vì tự ước lượng.

Nhà ven sông có độ ẩm cao hơn, nên các vết thấm nhỏ dễ lan thành mảng ẩm mốc ở trần tầng dưới. Bài bảo trì nhà phố ven sông, chống ẩm mốc có lịch kiểm tra định kỳ bạn có thể áp dụng luôn cho khu vườn trên cao.

Chậu rời hay bồn xây cố định?

Hai cách làm phổ biến, mỗi cách hợp với một nhu cầu:

Tiêu chí	Chậu, bồn rời	Bồn xây cố định
Ảnh hưởng chống thấm	Ít, dễ nhấc lên kiểm tra sàn	Cần xử lý chống thấm riêng cho lòng bồn
Tải trọng	Phân tán, dễ kiểm soát	Tập trung, nên có kỹ sư đánh giá
Linh hoạt	Dễ đổi bố cục, đổi cây theo mùa	Cố định, khó thay đổi về sau
Thẩm mỹ	Phụ thuộc cách chọn chậu đồng bộ	Gọn, liền khối, trông như vườn thật
Hợp với	Gia đình mới nhận nhà, muốn thử dần	Gia đình đã ổn định, có kế hoạch rõ

Với đa số gia đình vừa nhận nhà, bắt đầu bằng chậu rời là lựa chọn an toàn: vừa trồng vừa quan sát nắng, gió, cách nước chảy trong một hai mùa mưa rồi mới quyết định có làm bồn cố định hay không. Nên kê chậu lên chân đế để nước thoát, tránh đáy chậu ngâm nước lâu trên sàn.

Chọn cây theo hướng nắng và gió

Cây đẹp trong ảnh chưa chắc sống được ở ban công nhà bạn. Hãy quan sát mặt nhà trong vài ngày: chỗ nào nắng gắt buổi chiều, chỗ nào chỉ có nắng sáng, chỗ nào gió lùa mạnh.

• Mặt nắng chiều gắt: chọn cây chịu nắng, lá dày; có thể dùng giàn leo làm lớp che cho cửa kính. Kết hợp với các giải pháp trong bài chống nóng nhà phố hướng Tây.
• Mặt chỉ có nắng sáng: hợp với rau gia vị, cây hoa cần nắng nhẹ, cây cảnh lá mềm.
• Ban công ít nắng: chọn cây ưa bóng bán phần, tránh các loại cần nắng cả ngày.
• Vị trí gió mạnh: ưu tiên cây thấp, thân dẻo, rễ khỏe; tránh cây cao tán rộng ở mép lan can.

Nếu chưa chắc, hỏi cửa hàng cây cảnh tại địa phương về loại cây quen khí hậu Thanh Hóa: cây đã quen nắng nóng mùa hè và độ ẩm mùa mưa thường dễ chăm hơn cây nhập về từ vùng khí hậu khác.

Lưu ý riêng cho nhà ven sông: gió, ẩm và mưa bão

Không gian ven sông thoáng đãng là điểm cộng, nhưng cũng đồng nghĩa ban công, sân thượng hứng gió nhiều hơn nhà trong phố. Một vài thói quen nên có:

1. Cố định chậu lớn và giàn leo vào điểm chắc chắn; không treo chậu nặng ra phía ngoài lan can.
2. Hạ chậu nhỏ, chậu treo xuống sàn hoặc đưa vào trong khi có tin bão, gió mạnh.
3. Dọn lá rụng ở phễu thu nước thường xuyên, nhất là trước mùa mưa để tránh tràn nước vào nhà.
4. Theo dõi rêu mốc ở chân tường, góc sàn; độ ẩm cao làm rêu bám nhanh, gây trơn trượt.

Danh sách việc cần làm trước mùa mưa bão cho cả căn nhà có trong bài chuẩn bị nhà phố trước mùa mưa bão.

Mái che, giàn leo và quy định chung của khu đô thị

Trong khu đô thị quy hoạch đồng bộ, mặt đứng các dãy nhà thường được giữ thống nhất. Những hạng mục như dựng mái che cố định trên sân thượng, thay lan can, lắp khung sắt bao ban công hay cơi nới thêm diện tích có thể chịu ràng buộc theo quy định quản lý của khu. Cây trồng trong chậu, giàn leo nhẹ thường linh hoạt hơn, nhưng vẫn nên hỏi trước.

Cách an toàn là gửi phương án (ảnh minh họa, vật liệu, vị trí) cho ban quản lý trước khi thi công. Tham khảo thêm quy định xây dựng, cải tạo nhà phố trong khu đô thị để biết nhóm hạng mục nào thường cần xin ý kiến.

Tưới nước và chăm sóc cho người bận rộn

Vườn trên cao hay chết vì thiếu nước khi chủ nhà đi vắng vài ngày. Một số cách giảm công chăm sóc:

• Tưới nhỏ giọt hẹn giờ cho nhóm chậu cố định; đường ống đi gọn theo chân tường, không vắt ngang lối đi.
• Chậu có ngăn trữ nước ở đáy giúp cây chịu được vài ngày không tưới.
• Phủ mặt chậu bằng sỏi, vỏ thông hoặc rơm để giữ ẩm và hạn chế đất bắn ra sàn.
• Gom cây theo nhu cầu nước — cây ưa ẩm một khu, cây chịu hạn một khu — để tưới không bị thừa thiếu.

Bố trí một vòi nước và một ổ điện chống nước ngay từ lúc hoàn thiện nhà sẽ đỡ phải đục tường về sau. Nếu đang lên kế hoạch hoàn thiện, xem thêm chi phí hoàn thiện nội thất nhà phố để gộp các hạng mục này vào dự toán.

Câu hỏi thường gặp