Lấy sáng, thông gió tự nhiên cho nhà phố nhiều tầng

Nhà phố trong khu đô thị thường có mặt tiền vừa phải và chiều sâu lớn, hai bên giáp tường nhà hàng xóm. Kiểu nhà này đẹp và tiện khi nhìn từ ngoài vào, nhưng bên trong hay gặp cùng một vấn đề: phòng trước sáng, phòng sau tối; tầng trên nóng, cầu thang giữa nhà bí; chiều mưa thì góc trong cùng ẩm và có mùi.

Phần lớn những chuyện đó không cần sửa lớn mới giải quyết được. Chỉ cần hiểu ánh sáng vào nhà từ đâu, gió đi theo đường nào, rồi bố trí cửa, giếng trời, vách ngăn và rèm che cho đúng. Bài này đi lần lượt từng việc, kèm vài lưu ý riêng cho nhà ven sông như khu vực Sông Mã, nơi gió nhiều và độ ẩm cao hơn trong phố.

Vì sao nhà phố hay tối và bí ở giữa nhà?

Với một căn nhà phố điển hình, ánh sáng tự nhiên chủ yếu đi vào từ mặt tiền và mặt sau. Càng vào sâu, ánh sáng càng yếu, nên khu cầu thang, phòng vệ sinh và các phòng nằm giữa thường phải bật đèn cả ngày. Gió cũng vậy: nếu mặt sau bị đóng kín hoặc chỉ có cửa nhỏ, không khí trong nhà gần như đứng yên, hơi nóng dồn lên tầng trên và hơi ẩm đọng ở tầng dưới.

Thêm vào đó, nhiều gia đình khi hoàn thiện nội thất lại vô tình chặn đường sáng: dựng vách kín ngăn phòng khách với bếp, dùng cửa gỗ đặc cho mọi phòng, kê tủ cao sát cửa sổ. Trước khi nghĩ đến giải pháp lớn, nên đi một vòng nhà vào buổi trưa và buổi chiều, ghi lại chỗ nào tối, chỗ nào nóng, chỗ nào có mùi ẩm. Đó là bản đồ để quyết định nên làm gì trước.

Hiểu đường đi của gió: đối lưu và hiệu ứng ống khói

Có hai nguyên lý đơn giản mà gia đình nào cũng có thể áp dụng:

• Thông gió xuyên phòng: gió vào từ một phía và ra ở phía đối diện. Mở cửa trước và cửa sau cùng lúc, giữ lối đi giữa nhà thông thoáng, gió sẽ tự chạy dọc căn nhà.
• Hiệu ứng ống khói: khí nóng nhẹ hơn nên bốc lên cao. Nếu phía trên cầu thang hoặc giếng trời có khe, ô thoáng hoặc cửa lật để khí nóng thoát ra, không khí mát hơn sẽ được kéo vào từ các cửa tầng dưới.

Khi bố trí nội thất, hãy giữ "đường gió" này thông suốt: hạn chế vách kín chắn ngang chiều sâu nhà, ưu tiên cửa có ô thoáng phía trên, để khoảng hở dưới cửa phòng vệ sinh. Bài bố trí công năng nhà phố nhiều tầng có gợi ý sắp xếp phòng theo từng tầng để không cắt đứt luồng gió.

Giếng trời và khoảng thông tầng: đặt ở đâu cho hiệu quả

Giếng trời là một ô mở theo chiều đứng xuyên qua các tầng, phía trên có mái che lấy sáng. Khoảng thông tầng là phần sàn được để trống để hai tầng nhìn thông lên nhau. Cả hai đều giúp ánh sáng rơi xuống giữa nhà và tạo đường cho khí nóng thoát lên.

Vị trí	Ưu điểm	Cần lưu ý
Cạnh hoặc giữa lòng cầu thang	Tận dụng khoảng trống sẵn có, sáng cả lối đi các tầng	Lan can, tay vịn chắc chắn; che nắng phía trên
Giữa nhà, giữa phòng khách và bếp	Chia nhà sâu thành hai nửa đều sáng, bếp thoát mùi tốt hơn	Mất một phần diện tích sàn tầng trên
Phía sau nhà	Sáng cho phòng sau, kết hợp sân phơi, cây xanh	Dễ hứng mưa tạt, cần thoát nước tốt

Phía trên giếng trời nên có mái lấy sáng kèm lớp che nắng điều chỉnh được (lam, mành hoặc tấm che trượt) và khe thoát khí nóng. Một giếng trời chỉ có tấm kính kín sẽ thành "lồng kính" hấp nhiệt, làm tầng trên nóng hơn chứ không mát hơn.

Cửa sổ, cửa đi và vách ngăn: những thay đổi nhỏ mà hiệu quả

Nếu nhà đã hoàn thiện, không muốn đụng đến kết cấu, vẫn còn nhiều cách làm sáng và thoáng hơn:

1. Thay cửa đặc bằng cửa có kính cho phòng làm việc, phòng thờ, cửa ra ban công để ánh sáng đi xuyên qua.
2. Dùng vách ngăn lửng hoặc vách lam giữa phòng khách và bếp thay cho vách kín trần.
3. Chọn cửa sổ mở được hai kiểu (mở quay và mở lật) để thông gió cả khi trời mưa nhẹ.
4. Sơn tường, trần màu sáng giúp phản xạ ánh sáng sâu hơn vào trong phòng.
5. Không kê tủ cao chắn cửa sổ; ưu tiên kệ thấp dưới bậu cửa.

Những hạng mục này nên được tính ngay từ lúc lên phương án nội thất, vì sửa sau tốn kém hơn nhiều so với làm đúng từ đầu.

Lấy sáng nhưng không lấy nóng: kiểm soát nắng

Ánh sáng tự nhiên tốt nhất là ánh sáng gián tiếp: đủ sáng để đọc sách, làm việc nhưng không chiếu thẳng vào người và đồ đạc. Với các mặt hứng nắng gắt, đặc biệt là nắng chiều, nên kết hợp:

• Lam che nắng hoặc ô văng phía ngoài cửa, chặn nắng trước khi chạm vào kính.
• Phim cách nhiệt hoặc kính hộp cho các ô kính lớn.
• Rèm hai lớp: voan mỏng để lọc sáng ban ngày, rèm dày để che nắng gắt và giữ riêng tư buổi tối.
• Cây xanh, giàn leo ở ban công làm lớp đệm mềm cho mặt tiền.

Nếu căn nhà quay về hướng Tây hoặc có mặt hông hứng nắng chiều, xem thêm các giải pháp chi tiết trong bài chống nóng nhà phố hướng Tây.

Nhà ven sông: tận dụng gió, cẩn thận với ẩm

Không gian ven sông thường thoáng hơn và có gió tự nhiên nhiều hơn, đây là lợi thế lớn cho thông gió. Nhưng cùng với gió là độ ẩm, nhất là vào những tháng nồm và mùa mưa. Vài thói quen nên có:

• Mở cửa đón gió vào buổi sáng và chiều mát, đóng bớt vào những ngày nồm ẩm để hơi nước không ngưng tụ trên sàn, tường.
• Giữ cho giếng trời, ô thoáng luôn có đường thoát để hơi ẩm không bị nhốt trong nhà.
• Lắp quạt hút cho phòng vệ sinh, khu giặt, những nơi không có cửa sổ trực tiếp.
• Chuẩn bị chốt cửa chắc chắn cho các cửa lớn hướng ra sông, để có thể đóng nhanh khi có gió mạnh.

Lịch kiểm tra và cách xử lý ẩm mốc theo mùa có trong bài bảo trì nhà phố ven sông, chống ẩm mốc.

Trước khi cải tạo: hỏi kỹ sư và ban quản lý

Khoét sàn làm giếng trời, trổ thêm cửa sổ ở tường hông, sửa mái hay thay đổi mặt đứng đều là hạng mục ảnh hưởng đến kết cấu và hình ảnh chung của dãy nhà. Trong khu đô thị quy hoạch đồng bộ, những việc này thường chịu ràng buộc theo quy định quản lý của khu. Cách làm an toàn:

1. Nhờ kỹ sư kết cấu xem phương án trước khi đục, khoét bất cứ phần sàn, dầm, tường chịu lực nào.
2. Gửi phương án (bản vẽ, ảnh minh họa, vật liệu) cho ban quản lý và chờ ý kiến trước khi thi công.
3. Ưu tiên các cải tạo bên trong nhà như mở vách, thay cửa, làm ô thoáng, vốn ít ảnh hưởng mặt đứng.

Tham khảo thêm quy định xây dựng, cải tạo nhà phố trong khu đô thị để biết nhóm hạng mục nào thường cần xin ý kiến.

Câu hỏi thường gặp